قاجارها از 1210 تا 1342 ق / 1795 - 1924 م بر ايران حكم راندند . اين طايفه كه هنگام تأسيس سلسلهء صفويه در منطقه قراباغ آذربايجان ساكن بودند ، در جمع قزلباشانى كه شاه اسماعيل را براى به دست آوردن حكومت يارى دادند ، « 1 » درآمدند و پس از آن همواره در تاريخ صفويه به‌عنوان طايفه‌اى قدرتمند مطرح بودند . تا اينكه در اواخر دوره صفويه سران اين طايفه كم‌كم زمينه را براى بدست آوردن قدرت فراهم كردند . فتحعلى خان قاجار هنگام محاصره اصفهان به وسيله افغان‌ها ( 1134 ق / 1722 م ) چندى شاه سلطان حسين را يارى داد ، اما به زودى مورد غضب شاه واقع شده ، از اصفهان گريخت و به اردوى طهماسب دوم صفوى در مناطق شمالى ايران پيوست . « 2 » هنگامى كه طهماسب دوم صفوى عازم فتح خراسان بود ، نادر قلى افشار و فتحعلى خان قاجار ، هردو از سران سپاه وى بودند و رقابت سختى ميان اين دو جنگجوى قدرت‌طلب وجود داشت . نتيجه درگيرى و رقابت آنان ، قتل فتحعلى خان قاجار به دستور طهماسب بود . فتح مشهد با كمك نادر ، موجب افزايش قدرت او و زمينه تلاش‌هاى بعدى وى براى به دست آوردن تخت سلطنت شد . در دورهء نادر طوايف تركمان يموت و قاجار در گرگان سر به طغيان برداشتند ، دولت افشاريه به سختى آنان را سركوب كرد و همين امر كينه شديد آنان نسبت به اين دولت را درپى داشت . محمد حسن خان پسر فتحعلى خان كه در ميان ايلات تركمن پنهان شده بود ، پس از قتل نادر شاه سر به طغيان برداشت . عادلشاه برادرزادهء نادر تلاش كرد ، او را سركوب كند ، اما خود در جريان درگيرىهاى خانوادگى و كشمكش با رقبا كشته شد و پسرش شاهرخ در خراسان به حكومت رسيد . در اين هنگام كريم خان زند از جنوب براى دستيابى به قدرت تلاش‌هايى را آغاز كرد . پس از كشته شدن محمد حسن خان ، كريم خان پسران او ، از جمله آقا محمد خان را به شيراز برد . آقا محمد خان پس از مرگ كريم خان ، از شيراز گريخته ، به استرآباد رفت و با برادرانش به تلاش‌هايى براى كسب قدرت دست زد .

--> ( 1 ) . فاروق سومر : نقش تركان آناطولى در تشكيل و توسعه دولت صفوى ، ترجمه : احسان اشراقى و محمد تقى امامى ، تهران : نشر گستره ، 1371 . ( 2 ) . محمد فتح اللّه بن محمد تقى ساروى : تاريخ محمدى ، به اهتمام غلامرضا طباطبايى محمد . تهران : اميركبير ، 1371 ، ص : 30 - 29 .